Một không gian đọc không phán xét
James Joyce Reading Club không tìm cách đưa ra lời giải cuối cùng cho một tác phẩm. Chúng tôi tin rằng một tác phẩm lớn thường không khép lại bằng một câu trả lời; nó mở ra những câu hỏi có thể theo người đọc rất lâu sau khi trang sách cuối cùng đã được gấp lại.
Vì sao một nhân vật không thể rời bỏ cuộc đời khiến mình đau khổ?
Vì sao con người nhiều khi hiểu rõ điều nên làm nhưng vẫn không thể hành động?
Điều gì đang chi phối một lựa chọn: tình yêu, bổn phận, ký ức, nỗi sợ hay những lớp vô thức mà chính nhân vật cũng không thể gọi tên?
Một người im lặng vì hèn nhát, vì lòng nhân từ hay vì đã nhìn thấy điều mà những người khác chưa nhìn thấy?
Một xã hội đã đi vào con người như thế nào, trú ngụ trong những cử chỉ, lời nói, thói quen và cả những giấc mơ riêng tư nhất ra sao?
Trong mỗi buổi đọc, những câu hỏi như thế không được đặt ra để tìm một đáp án chung. Chúng mở ra những con đường khác nhau dẫn người đọc đi sâu vào văn bản, vào đời sống của nhân vật và vào kinh nghiệm của chính mình.
Không ai buộc phải phát biểu. Không ai bị đánh giá bởi khả năng sử dụng thuật ngữ văn học. Không ai cần phải chứng minh mình hiểu biết hơn người khác. Một cảm giác mơ hồ, một ký ức bất chợt, một sự khó chịu không thể giải thích hay một câu hỏi chưa thành hình đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho một cuộc khám phá đáng giá.
Ở đây, đọc không phải là cuộc thi của trí nhớ hay tri thức. Đọc là một hành động của ý thức, một cách con người học nhìn sâu hơn vào thế giới và tập lắng nghe những chuyển động rất nhỏ bên trong chính mình.
Khi việc đọc trở thành nghệ thuật trình diễn
Đọc sách thường được hình dung như một hoạt động riêng tư và tĩnh lặng: một người, một cuốn sách, một căn phòng. James Joyce Reading Club trân trọng sự tĩnh lặng ấy nhưng đồng thời muốn mở rộng trải nghiệm đọc, biến mỗi buổi gặp gỡ thành một không gian nghệ thuật sống động, nơi văn bản được đánh thức bằng giọng nói, âm thanh, hình ảnh, chuyển động, ánh sáng và sự hiện diện của con người.
Tùy theo tính chất của từng tác phẩm, một buổi đọc có thể được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau: đọc phân vai, đọc tiếp nối, trình diễn độc thoại nội tâm, sân khấu hóa một cảnh truyện, kết hợp âm nhạc, hội họa, nhiếp ảnh hoặc những khoảng lặng có chủ ý. Người tham dự có thể bước vào vai nhân vật, lựa chọn một chi tiết khiến mình ám ảnh, viết lại một khoảnh khắc dưới một góc nhìn khác hoặc cùng tái tạo không gian tinh thần của tác phẩm bằng âm thanh và hình ảnh.
Một câu chuyện không chỉ được đọc bằng mắt. Nó có thể được nghe qua nhịp thở của người đọc, được cảm nhận trong sự ngập ngừng giữa hai câu nói, được nhìn thấy trong một vùng ánh sáng, một cánh cửa khép hờ, một chiếc ghế trống hay một khoảng im lặng kéo dài.
Với James Joyce Reading Club, trình diễn không nhằm minh họa văn bản một cách dễ dãi. Trình diễn là một con đường khác để bước vào tác phẩm, giúp người đọc cảm nhận những điều đôi khi ngôn ngữ phân tích không thể diễn đạt đầy đủ: nhịp điệu của một nỗi sợ, sức nặng của sự im lặng, độ lạnh của một căn phòng, sự ngột ngạt của ký ức hay khoảnh khắc một nhân vật bất chợt nhìn thấy sự thật về cuộc đời mình.
Mỗi buổi đọc vì thế không chỉ là một cuộc thảo luận, mà có thể trở thành một trải nghiệm nghệ thuật chung, được tạo nên bởi chính những người tham dự.