Hiểu về thế giới

Chúng ta bước vào những truyện ngắn kinh điển của các nhà văn lớn trên thế giới để khám phá con người trong những bối cảnh văn hóa, lịch sử và xã hội khác nhau. Từ những căn phòng nhỏ của Chekhov, những đường phố Dublin của James Joyce, những mê cung quyền lực của Kafka, những vùng tối tâm lý của Dostoevsky đến tiếng cười châm biếm của Oscar Wilde, Aziz Nesin hay những thân phận khắc nghiệt trong văn chương Dư Hoa, người đọc có cơ hội nhìn thấy thế giới qua nhiều đôi mắt và nhiều số phận.

Những tác phẩm ấy có thể được viết cách đây hàng chục hay hàng trăm năm, trong những xã hội rất xa Việt Nam, nhưng những câu hỏi mà chúng đặt ra vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay: con người sống thế nào giữa cô đơn và đám đông, giữa khát vọng tự do và sức nặng của bổn phận, giữa phẩm giá và sinh tồn, giữa tình yêu và nỗi sợ, giữa bản ngã chân thật và khuôn mặt mà xã hội buộc chúng ta phải mang.

Đọc văn học thế giới không chỉ để biết người khác đã sống ra sao. Đó còn là một cách nhìn lại chính mình từ một khoảng cách đủ xa để thấy rõ hơn những điều quá gần gũi mà ta thường bỏ qua.

Hiểu về Việt Nam

Việt Nam không chỉ hiện ra qua các con số kinh tế, những bản tin thời sự hay những diễn ngôn quen thuộc về lịch sử và phát triển. Một đất nước còn tồn tại trong những căn bếp, bàn ăn, ngõ nhỏ, khu chung cư, văn phòng, quán cà phê, trong cách một người cha im lặng, một người mẹ lo sợ, một người trẻ khát khao rời đi, một người phụ nữ đứng giữa bổn phận và đời sống riêng của mình.

Thông qua các tác phẩm văn học hư cấu và phi hư cấu của các tác giả Việt Nam, câu lạc bộ tìm cách đi sâu vào trạng thái tinh thần của xã hội: những nỗi sợ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, sự va chạm giữa truyền thống và hiện đại, giữa cộng đồng và cá nhân, giữa khát vọng đổi thay và những lực kéo vô hình của quá khứ.

Đọc để hiểu Việt Nam không phải là tìm kiếm một hình ảnh duy nhất về đất nước. Đó là học cách nhìn thấy nhiều Việt Nam cùng tồn tại: Việt Nam của ký ức và Việt Nam của hiện tại, Việt Nam trong những câu chuyện chính thức và Việt Nam trong đời sống thầm lặng của mỗi con người, Việt Nam đang phát triển rất nhanh bên ngoài nhưng đôi khi vẫn mang theo những nỗi bất an rất cũ bên trong.

Văn học giúp chúng ta tiếp cận một đất nước từ bên trong tâm hồn của những con người đang sống trong đất nước ấy.

James Joyce và văn học Ireland

James Joyce là nguồn cảm hứng trung tâm của câu lạc bộ, không phải vì tác phẩm của ông cung cấp những câu trả lời dễ dàng, mà bởi ông đã làm thay đổi cách con người đọc văn học và nhìn vào đời sống.

Joyce không tìm kiếm những người anh hùng theo nghĩa thông thường. Ông nhìn vào những con người bình thường, những gia đình bình thường, những con phố, quán rượu, căn phòng và những khoảnh khắc tưởng như không có gì đáng kể. Nhưng dưới ánh nhìn của ông, đời sống bình thường ấy mở ra những vực sâu của ký ức, dục vọng, mặc cảm, đức tin, nỗi sợ, sự tê liệt và khát vọng tự do.

Đặc biệt trong tập truyện ngắn Dubliners, Joyce đã dựng nên một bức chân dung tinh thần của xã hội Ireland đầu thế kỷ XX. Ông không thuyết giảng, không kết án, cũng không giải thích thay cho nhân vật. Ông quan sát họ bằng một đôi mắt vừa lạnh lùng vừa trắc ẩn, để từ những chi tiết nhỏ bé nhất, người đọc bất chợt nhận ra cả một xã hội đang tồn tại bên trong một con người.

Những khoảnh khắc nhận thức bất ngờ ấy thường được gọi là “epiphany” — khi một cảnh vật, một câu nói, một cử chỉ hay một sự im lặng rất nhỏ bỗng làm lộ ra một sự thật lớn lao mà nhân vật, và đôi khi cả người đọc, đã né tránh từ lâu.

Hành trình về James Joyce và văn học Ireland sẽ mở rộng từ Dubliners, A Portrait of the Artist as a Young Man đến Ulysses, đồng thời khám phá những nhà văn, nhà thơ và truyền thống nghệ thuật đã làm nên một nền văn học Ireland giàu bản sắc. Qua đó, người đọc không chỉ tiếp cận Joyce như một tượng đài khó hiểu, mà gặp ông như một nghệ sĩ đã dành cả đời để nhìn sâu vào con người, ngôn ngữ, ký ức và quê hương.